Voor altijd in het hart
Kinderen en rouw
Ieder kind rouwt op zijn eigen manier
Wanneer iemand in de omgeving van een kind overlijdt, reageert ieder kind anders. Het ene kind trekt zich terug, een ander wordt aanhankelijk en weer een ander gaat gewoon spelen.
Kinderen kunnen hun verdriet nog niet altijd onder woorden brengen. Daarom is het belangrijk om goed te kijken naar hun gedrag, ruimte te geven aan vragen en gevoelens en hen op een passende manier bij het afscheid te betrekken.
Een veilige en vertrouwde omgeving helpt kinderen om met het verlies om te gaan. Ook wanneer een kind niet zichtbaar verdrietig is, kan het veel meemaken.
Kinderen hebben uitleg en duidelijkheid nodig
Kinderen hebben vaak minder ervaring met verlies en de dood dan volwassenen. Daarom is het belangrijk om eerlijk en begrijpelijk uit te leggen wat er is gebeurd en wat er gaat gebeuren.
Gebruik woorden die passen bij de leeftijd van het kind. Vermijd bijvoorbeeld woorden als ‘slapen’ of ‘op reis gaan’. Een jong kind kan dit letterlijk opvatten en daardoor juist bang worden.
Kinderen kunnen dezelfde vragen meerdere keren stellen. Dat is niet vreemd. Door herhaling proberen zij te begrijpen wat er is gebeurd.
Vijf basisregels bij rouw
1. Geef gevoelens een naam
Kinderen voelen veel, maar hebben niet altijd de woorden om uit te leggen wat er in hen omgaat. Door gevoelens te benoemen, helpt u een kind om deze te herkennen.
U kunt bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik zie dat je verdrietig bent’ of ‘Je bent misschien boos omdat opa er niet meer is.’
Kinderen leren ook door naar volwassenen te kijken. Wanneer zij zien dat verdriet er mag zijn en dat gevoelens besproken kunnen worden, leren zij dat emoties bij het leven horen.
2. Luister zonder te oordelen
Neem vragen en gevoelens van een kind serieus, ook wanneer ze onverwacht of moeilijk zijn.
Een kind vertelt misschien niet alles in één keer. Geef daarom de tijd en kom er op een later moment nog eens op terug. Laat merken dat er altijd ruimte is om te praten.
3. Zoek een geschikt moment
Niet ieder moment is geschikt om over verdriet te praten. Een vast moment kan kinderen helpen om te weten wanneer er ruimte is voor hun gevoelens.
Samen foto’s bekijken, een kaarsje aansteken of herinneringen ophalen kan bijvoorbeeld een fijn ritueel zijn.
Zorg daarna ook weer voor iets gewoons of luchtigs. Het dagelijks leven mag doorgaan.
4. Zoek een lichamelijke activiteit
Sommige kinderen willen liever niet praten. Samen wandelen, fietsen, tekenen, knutselen of iets anders doen kan dan helpen.
Wanneer u samen bezig bent, ontstaan er vaak vanzelf momenten om te praten. Stiltes hoeven daarbij geen probleem te zijn.
5. Zorg voor iemand die het kind kan bijstaan
Een kind heeft tijdens een periode van rouw behoefte aan iemand die tijd heeft, luistert en vertrouwen geeft.
Dat hoeft niet altijd een ouder te zijn. Ook een opa, oma, familielid, leerkracht of andere vertrouwde volwassene kan deze rol vervullen. Rouw heeft geen vaste einddatum. Het is daarom fijn wanneer een kind langere tijd weet bij wie het terechtkan.
Leeftijd speelt een rol bij rouw
Kinderen begrijpen de dood steeds beter naarmate ze ouder worden. Toch is ieder kind anders. De leeftijdsindeling hieronder geeft daarom vooral een beeld van wat kinderen in verschillende ontwikkelingsfasen kunnen begrijpen en voelen.
Baby's en peuters van 0 tot 3 jaar
Jonge kinderen begrijpen nog niet wat de dood betekent en dat iemand niet meer terugkomt. Ze voelen wel dat iemand ontbreekt en merken het verdriet en de veranderingen in hun omgeving.
Rust, vertrouwdheid en lichamelijke nabijheid zijn belangrijk. Knuffelen, vasthouden en een vast dagelijks ritme kunnen een kind veiligheid geven.
Peuters verwerken ervaringen vaak in hun spel. Het kan daarom helpen om ruimte te geven aan spelen en herhalen.
Kleuters van 4 tot 6 jaar
Kleuters begrijpen dat iemand dood is, maar beseffen nog niet altijd dat de dood definitief is. Ze kunnen denken dat iemand weer terugkomt.
Ook magisch denken komt op deze leeftijd veel voor. Een kind kan bijvoorbeeld denken dat het zelf iets heeft gedaan waardoor iemand is overleden.
Leg daarom duidelijk uit dat het kind geen schuld heeft aan het overlijden. Geef eerlijk antwoord op vragen en gebruik eenvoudige woorden.
Kinderen van 7 tot 9 jaar
Kinderen in deze leeftijd begrijpen steeds beter dat iemand die overleden is niet meer terugkomt. Ze kunnen veel concrete vragen stellen over de dood en wat er na het overlijden gebeurt.
Ze willen vaak precies weten hoe een begrafenis of crematie verloopt en kunnen vragen hebben over de kist, de begraafplaats of het crematorium.
Geef zo eerlijk mogelijk antwoord. Ook kinderen die zich groot houden, hebben behoefte aan aandacht, veiligheid en troost.
Kinderen van 10 tot 12 jaar
Kinderen gaan steeds abstracter denken en begrijpen beter wat de dood betekent. Ze kunnen veel belangstelling hebben voor wat er lichamelijk gebeurt na een overlijden.
Tegelijkertijd kunnen ze hun gevoelens meer verbergen. Soms komt verdriet naar buiten als boosheid, teruggetrokken gedrag of opstandigheid.
Blijf beschikbaar en laat merken dat praten over het verlies altijd mag. Soms vindt een kind het prettiger om met iemand buiten het gezin te praten.
Kinderen van 10 tot 12 jaar
Jongeren begrijpen de dood steeds meer als een onderdeel van het leven. Tegelijkertijd kunnen gevoelens in deze levensfase al intens zijn.
Een jongere kan zich afsluiten, vooral met vrienden bezig zijn of proberen het gewone leven zo snel mogelijk weer op te pakken. Dat betekent niet dat het verlies geen invloed heeft.
Geef ruimte voor hun eigen manier van rouwen en zorg dat er iemand is bij wie ze altijd terechtkunnen.
Wanneer is extra hulp nodig?
Rouw verloopt bij ieder kind anders en heeft geen vaste duur. Soms lukt het een kind na verloop van tijd niet om het gewone leven weer op te pakken.
Wanneer een kind langere tijd erg somber blijft, nergens meer plezier in heeft, zich sterk terugtrekt of opvallend ander gedrag laat zien, kan het verstandig zijn om hulp te zoeken.
Ook wanneer u zich als ouder grote zorgen maakt, kunt u daarover overleggen met bijvoorbeeld de huisarts, school of een deskundige op het gebied van rouw en verlies.
Kinderen betrekken bij het afscheid
Ook het afscheid zelf kan kinderen helpen om te begrijpen wat er is gebeurd.
Een kind kan op verschillende manieren worden betrokken. Een tekening of gedicht maken, een kaars aansteken, bloemen neerleggen of helpen met het beschilderen van de kist kan betekenisvol zijn.
Het belangrijkste is dat een kind niets hoeft te doen. Geef het de keuze en sluit aan bij wat het zelf wil en aankan.
Kinderen kunnen tijdens een uitvaart verdrietig zijn en even later weer lachen of spelen. Dat is niet vreemd. Kinderen schakelen vaak gemakkelijker tussen verschillende emoties dan volwassenen.
Kijk hier voor meer informatie over het betrekken van kinderen bij een uitvaart.
Herinneringen bewaren
Foto’s, tekeningen, verhalen en persoonlijke spullen kunnen helpen om herinneringen aan de overledene te bewaren.
Ook later kunnen kinderen behoefte hebben om terug te kijken of opnieuw vragen te stellen. Het verlies kan op verschillende momenten in hun leven weer naar voren komen.
Een blijvende herinnering kan daarom veel betekenen.
Samen kijken wat een kind nodig heeft
Er bestaat geen vaste manier van rouwen. Ieder kind heeft zijn eigen karakter, leeftijd, ervaringen en manier van omgaan met verdriet.
Ik denk graag met u mee over hoe u uw kind kunt begeleiden bij het verlies en het afscheid. Ook kunnen we samen kijken hoe een kind op een passende manier betrokken kan worden bij de uitvaart.
Heeft u vragen of behoefte aan een gesprek? U bent altijd welkom om contact op te nemen.
Meer informatie
Neem voor meer informatie omtrent de vele mogelijkheden om een uitvaart invulling te geven gerust contact op. Een voorgesprek (kennismakingsgesprek) is altijd gratis en vrijblijvend. Bel 06-43877077, app of mail naar info@estia-uitvaarten.nl
